الشيخ محمد رضا المظفر ( مترجم : غرويان وشيروانى )
383
أصول الفقه ( فارسى )
پس اگر امر دائر شود بين حفظ جان مؤمن و حفظ مال او ، حفظ جانش قطعا بر حفظ مالش مقدم است . - اولويت ديگر در باب ركن عبادت است . در هنگام مزاحمت ، ركن عبادت بر غير ركن مقدم است . مثل اينكه در نماز بين اداء قرائت و انجام ركوع تزاحم واقع شود ، در اين صورت ركوع بر قرائت مقدم است و لو اينكه زمان امتثال ركوع متأخر از زمان قرائت است . و طبق همين مثالها [ ساير موارد را ] قياس كن . و امثال اين اولويتها فراوان و بىشمار است ، مثل اينكه امر دائر شود بين اينكه يا از راه دروغ گفتن بين مؤمنين صلح و آشتى برقرار شود و يا سخن صادقانهاى بيان شود كه با آن فتنهاى بين مؤمنين پديد آيد ، در اينجا صلح مقدم بر صدق است ، و اين بعنوان يكى از ضروريات شرع اسلام ، معروف است . و نكتهاى كه در اينجا بايد آن را بدانيم اينست كه اگر اهميت يكى از دو متزاحم ، محتمل باشد ، احتياط اقتضا مىكند كه آن را بر ديگرى مقدم بداريم . و اين حكم عقلى احتياط ، در همهء واجباتى كه امر در آنها دائر بين تعيين و تخيير است ، جارى مىشود . و بنابراين ، احراز اهميت يكى از دو متزاحم ، واجب و لازم نيست ، بلكه صرف احتمال اهميت ، كافى است . و اين ، اصلى است كه در بسيارى از فروع فقهى نافع است ، لذا آن را در خاطر بسپار . 5 - حكومت و ورود : اين مبحث از ابتكارات شيخ انصارى ( ره ) است و ايشان باب جديدى در روش استلال باز كرد . و گرچه در عصر ايشان از جانب ديگران اين اصطلاحات آغاز شد - چه اينكه تعبير حكومت و ورود در جواهر الكلام ديده مىشود - ولى با آن مشخصات و وسعتى كه نهايتا شيخ ( ره ) بدانها رسيد ، نبود . و بنا بر آنچه از شيخ ( ره ) نقل شده ، ايشان تصريح مىكرد كه پيشينيان از اسطوانههاى فقه ، از لبّ و مقصود وى در بحث حكومت و ورود غافل نبودهاند ، گرچه با بيانى صريح و با اين مصطلحات از آن بحث نكردهاند . و توجه ارزشمند شيخ ( ره ) اينست كه مبحث حكومت و ورود را بعنوان نوعى از ادله مطرح كرده است . زيرا ايشان بدين نكته رسيد كه حق ادلهء حاكم و وارد اينست كه بر ادلهء ديگر